μαγική σκέψη

Η Μαγική σκέψη είναι η πεποίθηση ότι οι ιδέες, οι σκέψεις, οι πράξεις, οι λέξεις ή η χρήση συμβόλων μπορούν να επηρεάσουν την πορεία των γεγονότων της εξωτερικής πραγματικότητας . Έτσι δημιουργείται μια αιτιώδη συνάφεια μεταξύ εσωτερικής πραγματικότητας και του εξωτερικού φυσικού κόσμου.

Η μαγική σκέψη έγινε σημαντικό θέμα με την άνοδο της κοινωνιολογίας και της ανθρωπολογίας τον 19ο αιώνα. Υποστηρίχθηκε ότι η μαγική σκέψη είναι ένα αναπόσπαστο χαρακτηριστικό των περισσότερων θρησκευτικών πεποιθήσεων.
Δηλαδή η εσωτερική εμπειρία κάποιου, συχνά με τη βοήθεια μιας μεγαλύτερης θεϊκής δύναμης, μπορούν να επηρεάσουν την πορεία των γεγονότων της εξωτερικής πραγματικότητας. Οι θεωρητικοί εκείνης της εποχής παρατήρησαν ότι η μαγική σκέψη χαρακτηρίζει παραδοσιακούς, μη-δυτικούς πολιτισμούς, καθώς η κουλτούρα του δυτικού πολιτισμού λειτουργεί έχοντας ως προτεραιότητα τον πιο ορθολογικό -επιστημονικό τρόπο σκέψης.

Έτσι η μαγεία, λοιπόν, συνδέθηκε με τη θρησκεία και τις “πρωτόγονες” κουλτούρες και θεωρήθηκε αναπτυξιακά κατώτερη από την επιστημονική συλλογιστική που βρισκόταν στους πιο «προχωρημένους» επιστημονικά δυτικούς πολιτισμούς.

Ο Freud υποστήριξε ότι υπάρχουν δύο θεμελιώδεις μορφές σκέψης (ψυχονοητικής λειτουργίας): Οι πρωτογενείς και δευτερογενείς διαδικασίες :
Οι πρωτογενείς διαδικασίες χαρακτηρίζουν το ασυνείδητο, ενώ οι δευτερογενείς το προσυνειδητό-συνειδητό. Βασικό χαρακτηριστικό των πρωτογενών διαδικασιών, ανάμεσα στα άλλα, είναι
α) ότι χρησιμοποιούν τη συμπύκνωση, διά της οποίας οι εικόνες (αναπαραστάσεις) τείνουν να συγχωνευθούν σε μία, και τη μετάθεση, μέσω της οποίας οι εικόνες-παραστάσεις αντικαθίστανται και συμβολίζονται από άλλες,
και β) ότι είναι προσανατολισμένες προς την ευχαρίστηση. Τα χαρακτηριστικά αυτά είναι ιδιαίτερα εμφανή στα όνειρα, από τη μελέτη των οποίων ο Φρόυντ οδηγήθηκε και σε αυτή τη διάκριση.
Ο Φρόυντ πίστευε ότι οι πρωτογενείς διαδικασίες είναι φυλογενετικά και οντογενετικά πρωιμότερες από τις δευτερογενείς (βλ. Laplanche & Pontalis 1986, 121-123 και Rycroft 1995, 137).

Στη μαγική σκέψη – η πεποίθηση ότι οι επιθυμίες μπορούν να επιβάλουν τη δική τους τάξη στον υλικό κόσμο – είναι μια μορφή πρωτογενούς διαδικασίας σκέψης .
Οι δευτερογενείς διαδικασίες, τις οποίες εξετάζει παραδοσιακά η ψυχολογία, όπως η σκέψη κατά την εγρήγορση, η προσοχή, η κρίση κλπ., συνιστούν τροποποίηση των πρωτογενών διαδικασιών και είναι προσανατολισμένες προς την πραγματικότητα και είναι μια πιο προηγμένη εξέλιξη, η οποία προκύπτει από την εμφάνιση του «εγώ», παρέχοντας ορθολογικές εκτιμήσεις υπό την κατεύθυνση της αρχής της πραγματικότητας.

Ο Freud χρησιμοποίησε αυτό το μοντέλο ατομικής ανάπτυξης για να εξηγήσει και τα στάδια της πολιτιστικής ανάπτυξης του ανθρώπου. Έτσι όπως από τις πρωιμότερες διαδικασίες σκέψης της παιδικής ηλικίας (ιδεοληψίες και μαγική σκέψη) μεταβαίνουμε στους περιορισμούς του «εγώ» και τον ορθολογισμό του ενηλίκου ατόμου – έτσι και οι ανθρώπινοι πολιτισμοί αναπτύχθηκαν αντίστοιχα μεταβαίνοντας από το μαγικό-θρησκευτικό στο λογικό-επιστημονικό.

Οι έρευνες Του Piaget έδειξαν ότι η μαγική σκέψη παίζει κυρίαρχο ρόλο στα μικρά παιδιά ,

ανακαλύπτοντας ότι πριν την ηλικία των 7 ή 8 ετών καταλογίζουν τη δική τους δραστηριότητα ως πηγή φυσικών εκδηλώσεων. Οι ενήλικες από την άλλη , παρά την ικανότητά τους για επιστημονική συλλογιστική, κατέχουν θρησκευτικές πεποιθήσεις που συχνά περιλαμβάνουν χαρακτηριστικά μαγικής σκέψης, ενώ πολλές φορές λειτουργούν στην καθημερινότητα τους υπό την επιρροή της (ένα πολύ χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το «χτύπα ξύλο) .

Η μαγική σκέψη στην Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή είναι μία επέκταση αυτής της συνήθους νοοτροπίας,

η πεποίθηση δηλαδή ότι οι δυσάρεστες, αρνητικές σκέψεις μπορούν να επηρεάσουν τα γεγονότα της πραγματικότητας. Για παράδειγμα, μπορεί να έχουν την πεποίθηση ότι το να λένε ή να σκέφτονται κάτι αρνητικό για κάποιον άλλο αυτό αυτομάτως μπορεί αυξήσει την πιθανότητα να συμβεί κάτι κακό σε αυτόν, “σαν η σκέψη να το προκάλεσε με κάποιον τρόπο”.

Το ότι σκεφτόμαστε δε σημαίνει ότι αυτό από μόνο του έχει τη δύναμη να αλλάξει τη πραγματικότητα … Δεν υφίσταται ισοδυναμία σκέψης και πράξης !