Φαίνεται πως η κατάθλιψη συνδέεται με ένα συναίσθημα ενοχής – υπαρξιακής ενοχής- το οποίο έχει ανάγκη την εξιλέωση.

Όταν η μητέρα και οι συνθήκες του περιβάλλοντος δεν εξασφαλίζουν στο βρέφος το συναίσθημα της ασφάλειας, ή οποτεδήποτε αυτή απειλείται, ο οργανισμός του αντιδρά με φόβο. Αυτό, όπως ξέρουμε, σε πολύ πρώιμες φάσεις της εξέλιξης και πριν την εγκατάσταση ενός Εγώ που μπορεί να αντιμετωπίσει τον φόβο με ώριμες άμυνες, κινητοποιεί καταδιωκτικές ψυχικές αντιδράσεις. Εκεί, πιστεύω, ανάγεται και το σύμπτωμα της «καταδιωκτικής» ενοχής.
Πέρα από αυτό αν οι απαιτήσεις της μητέρας και του περιβάλλοντος υπερισχύουν της κάλυψης των αναγκών του βρέφους , το άτομο μεγαλώνοντας γίνεται πιο προσαρμοσμένο και λειτουργεί στην κατεύθυνση της ικανοποίησης του κοινωνικού του περιβάλλοντος. Είναι «καλό», ως παιδί, ως μαθητής, ως επαγγελματίας, ως πολίτης, κ.ο.κ. Υστερεί, ωστόσο, στο προσωπικό επίπεδο καθώς το Εγώ του λειτουργεί με κίνητρο περισσότερο το «καλό», το «σωστό», το «πρέπει» και λιγότερο τις εσωτερικές του ανάγκες και επιθυμίες.

Έτσι από τη βρεφική ηλικία μαθαίνουμε ότι όποια πράξη ή αντίδρασή μας δεν είναι η επιθυμητή, χαρακτηρίζεται ως κάτι «κακό», αποτελώντας την αρχή της ανθρώπινης ηθικής. Ο φόβος της αναμενόμενης τιμωρίας αποτελεί, στην ουσία, τον φόβο της ενοχής (ο οποίος, σημειωτέων, χαρακτηρίζει το ανθρώπινο είδος και μόνον),τον οποίο το υποκείμενο δεν μπορεί να αντιμετωπίσει ως εξωτερικό κίνδυνο, διότι πηγή του κινδύνου είναι ο ίδιος ο εαυτός μας.

Το συναίσθημα της ενοχής συνδέεται , ωστόσο, και με τη λειτουργία της επιθετικότητας και το καταθλιπτικό σύμπτωμα.
Το έντονο βίωμα της ενοχής φαίνεται να καταστέλλει τη λειτουργία τη επιθετικότητας, στερώντας στο Εγώ μας το κίνητρο αντίδρασης και δράσης. Το αποτέλεσμα είναι μια καταθλιπτική απόσυρση με ταυτόχρονη καταστολή των αισθήσεων. Όσο πιο ενοχικά φορτισμένη είναι η επιθετική άμυνα του οργανισμού, τόσο πιο καταθλιπτικά αντιδρά το Εγώ σε πιέσεις του περιβάλλοντος, ματαιώσεις, απαιτήσεις, ενοχοποιήσεις.

Η κοινωνία προσφέρει ως ρυθμιστική βαλβίδα ασφαλείας, έναντι της κατάθλιψης την εξιλέωση, ένα είδος εξαγοράς της ενοχής με «θεσμοθετημένες» ποινές, οι οποίες παρουσιάζονται ως η μόνη δυνατότητα απαλλαγής από την ενοχή. Ανάλογα με το «βάρος» της ενοχής η εξιλέωση έχει διάφορες μορφές: Εργασιομανία (Σίσυφος), στέρηση (Τάνταλος), σωματικός πόνος (Προμηθέας), θάνατος (Ιησούς).

Απόσπασμα του Ηλία Λιακόπουλου μέλος της ΕΕΨΨΟ